Pytanie, na które nie odpowiedziałem 3.11

Są takie momenty, kiedy w sytuacji publicznej nie wiem, co powiedzieć. Nie, żebym nie miał zdania, tylko pytanie zadane na przykład przez kogoś z publiczności na spotkaniu autorskim ma taką wagę lub odpowiedź wymaga ode mnie tylu słów, że się poddaję.

Tak było 3 listopada we Wrzeniu. Puszczaliśmy mój ulubiony film czeski, niemą komedię „Skřítek” (2005) i opowiadałem wesołe anegdotki o niektórych bohaterach. I między jednym dowcipem a drugim czytelniczka z czwartego rzędu zadała bardzo ważne pytanie na temat Czechów. Takie, na które oni sami odpowiadają sobie od lat i odpowiedzieć do końca nie umieją, a niektórzy nawet już przestali się tym zajmować.

Na pytanie nie odpowiedziałem, ale jakaś wersja odpowiedzi gdzieś kołacze mi się w głowie.

Czytelniczka zapytała (omówię pytanie tak jak je zapamiętałem), dlaczego skoro Czesi są tak weseli, przyjemni i szukają swojej sławetnej pohody, tak okrutnie potrafili zachowywać się w komunizmie i swoją biernością akceptowali podłe rzeczy, co przecież opisałem w książce „Gottland”.

Myślę, że odpowiedź można znaleźć też w „Raju” – śmiech i radość może być czasem maską, ucieczką, zakłamaniem.

Jednak właściwą odpowiedź podaje jeden z moich ulubionych autorów, publicysta, eseista, Josef Jedlička, przedstawiciel tej grupy myślicieli, która uważa, że Szwejk to postawa filozoficzna. Wiemy, że Szwejk nie szanuje niczego poza samym życiem. Najwyżej to, co życie czyni przyjemniejszym. Dlatego jest w stanie zapłacić za życie każdą cenę. Ale jest jednocześnie człowiekiem – i tu Jedlička podnosi palec – dla którego nie ma nic świętego, dla którego ryzyko nie ma żadnej wagi. Dlatego za to, że mu w ogóle dadzą żyć, chętnie zgodzi się na wszystko. I właśnie takich ludzi potrzebują totalitaryzmy.

Za możliwość przeżycia Szwejk jest w stanie zapłacić także tym, że czasem przymknie oko na nikczemności.

"Ale nie jest naszą winą, że jesteśmy narodem Szwejków – dodaje zaraz Jedlička. Naszą winą byłoby, gdybyśmy narodem Szwejków chcieli być i zostać na zawsze".

Pewnie to nie jest wystarczająca odpowiedź, ale możemy podyskutować.