Czy ryba broni się przed wodą?

1.

Dziś odwiedził mnie w redakcji redaktor naczelny czeskiego tygodnika "Reflex", Petr Šafr. Poznaliśmy się, bo zadzwoniłem kiedyś do "Reflexu" z pytaniem, kto wpadł na pomysł, żeby zorganizować u nich konkurs na fotografię aktu wśród czytelników. Chcieliśmy w "DF" zorganizować taką samą akcję. Wydaje mi się zresztą, że mamy podobnego adresata: wykształconego liberała z miasta.

- Czy łatwo się w Polsce uzyskuje zgodę kościoła na taki konkurs? – spytała czeska redaktorka.

- Bardzo trudno. Właściwie uzyskanie takiej zgody jest niemożliwe – odpowiedziałem zgodnie z prawdą.

Poprosiłem o skontaktowanie z tym, kto konkurs na „Akty X” czyli nagie zdjęcia w ich piśmie wymyślił. Okazało się, że to sam naczelny Pavel Šafr (rocznik 1967). Redaktorem naczelnym czeskich tytułów jest od 16 lat, doprowadził do ożywienia dwóch największych  dzienników: „Lidovych novin” i „Mladej fronty DNES”. A „Reflex” ożywia od roku.

Na moje słowa, że u nas w „Gazecie Wyborczej” taki konkurs kojarzył się z tabloidem, redaktor odparł: "A nam nie. Raczej myśleliśmy, że to będzie spotkanie z istotą piękna świata". Kiedy przyznałem, że u nas koledzy mówili, że to taki tani pomysł, spytał: "Tycjan malował Wenus i było to tanie?". Kiedy opowiedziałem, że u nas pierwsza reakcja czytelnika brzmiała: „Kolejny front walki z katolickimi obyczajami i moralnością!!!”, czeski redaktor przyznał: "Ja akurat też jestem katolikiem, liberalnym oczywiście, bo z Pragi. Ale rozmawiałem z moim proboszczem i jemu to nie przeszkadza. Ciało to dar Boga.

2.

Od przedstawiciela Uniwersytetu Adama Mickiewicza, Damiana Nowickiego dostałem właśnie pytania dotyczące mojej fascynacji Czechami (mają wydać specjalny numer swojego czasopisma o kulturze czeskiej - "Česká Aurora"): "Jak Pan postrzega liberalizm obyczajowy Czechów? Jak Czesi go postrzegają, jak go uzasadniają, czy może bronią się przed nim?" - pyta.

A ja mam wrażenie, że Czesi niespecjalnie zdają sobie sprawę ze swojego liberalizmu. Rozumiem go jako tolerancję obyczajową, brak tabu, niereagowanie na coś, co w Polsce nazywamy grzesznym stylem życia - gay-club potrafi mieć drzwi dokładnie naprzeciwko wejścia do czynnego kościoła, a plakat reklamujący wystawę aktów, na którym są wielkie nagie piersi, ma napis, że wystawie patronuje prezydent republiki.

Czy bronią się przed tym?

To tak jakby spytać, czy Polacy bronią się przed katolicyzmem.

Albo jeszcze lepiej: czy ryba broni się przed wodą?

3.

Myśląc nad tym wszystkim doszedłem dziś do jeszcze innego wniosku. Otóż Czesi są liberalni i tolerancyjni, bo dzięki temu mają święty spokój. Mam teorię, że nie chcą wydatkować zbytniej energii, jeśli nie muszą. Nietolerancja zaś często wymaga wysiłku. Trzeba przecież protestować, zabraniać, pisać petycje, naklejać na nie znaczki, krzyczeć, atakować, bić, napadać, a związku z tym zaczajać się i tym podobnie.

(Spokój jest przecież czymś niezmiernie dla Czechów ważnym. Jest elementem tzw. "pohody", czyli stylu życia, filozofii, a przynajmniej stanu, który ma doprowadzić do komfortu, zadowolenia, uśmiechu, przytulności miejsca. "To chce klid" czyli "To wymaga spokoju" - zdanie, powtarzane w Czechach jak zaklęcie, rzekomo ze Szwejka, choć tak naprawdę u Haška nigdy nie pada. Spokój - o czym już wiele razy pisałem - ma nawet w języku czeskim swoje zdrobnienie. Kiedyś Michal Nikodem, mój czeski kolega, który z miłości do kuchni, założył szkołę kulinarną, powiedział mi, że gdyby miał scharakteryzować Czechów, toby scharakteryzował jednym zdaniem: "Nic mi neříkejte" czyli "Nic mi nie mówcie". - Kiedy pojawiają się kłopoty - opowiada Michal - lepiej nic nie wiedzieć. To gwarantuje spokój.

Nie wiem. Tak mówi Michal Nikodem).

4.

No i teraz Pavel Šafr zwiedzał redakcję "Gazety" i gawędziliśmy sobie o dziennikarstwie i narodach. Był w 10 dni po smoleńskiej katastrofie, jego tygodnik poświęcił jej wiele miejsca.

Nagle zapytał: – Co jest lepsze? Kraj w którym przeważają religijni fanatycy czy kraj, w którym przeważają cynicy?”.

Tak ocenił Polskę i Czechy. 

Zaprotestowałem: my, fanatycy? – A jak to inaczej nazwać? – spytał.